ถือเป็นข่าวช็อกวงการวิทยาศาสตร์ดาวเคราะห์ เมื่อองค์การนาซาตัดสินใจยุติโครงการนำตัวอย่างหินจากดาวอังคารกลับสู่โลก หลังจากเผชิญกับการปรับลดงบประมาณครั้งใหญ่จากสภาคองเกรสแห่งสหรัฐอเมริกา การตัดสินใจครั้งนี้ส่งผลให้แผนงานที่วางไว้นานกว่าทศวรรษเพื่อดำเนินภารกิจระหว่างดาวเคราะห์ที่ทะเยอทะยานที่สุดภารกิจหนึ่งของมนุษยชาติต้องหยุดชะงักลงทันที
เดิมทีภารกิจนำตัวอย่างจากดาวอังคารกลับสู่โลก หรือ Mars Sample Return เป็นความร่วมมือระหว่างองค์การนาซาและองค์การอวกาศยุโรป (ESA) โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ในการนำตัวอย่างหินและดินจากดาวอังคารที่ถูกคัดสรรมาอย่างดีกลับมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการบนโลกอย่างละเอียด แต่ในปัจจุบันหลอดเก็บตัวอย่างเหล่านั้นที่ถูกเก็บรวบรวมโดยรถสำรวจเพอร์เซอเวียแรนซ์ (Perseverance) กลับต้องถูกทอดทิ้งไว้บนพื้นผิวดาวอังคาร โดยยังไม่มีแผนการใด ๆ ที่จะไปรับพวกมันกลับมาในอนาคตอันใกล้นี้
ความซับซ้อนของภารกิจนี้ถือเป็นโจทย์ที่ท้าทายอย่างยิ่ง เนื่องจากต้องใช้ยานอวกาศหลายลำทำงานประสานกันอย่างเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่ยานลงจอด เฮลิคอปเตอร์รุ่นพิเศษ ไปจนถึงยานโคจรที่จะนำตัวอย่างกลับโลก ตามแผนเดิมนั้นรถสำรวจเพอร์เซอเวียแรนซ์จะนำหลอดเก็บตัวอย่างไปส่งให้กับยานลงจอดที่มีจรวดขนาดเล็กบรรจุอยู่ หรือหากเกิดเหตุขัดข้องจะมีเฮลิคอปเตอร์สองลำทำหน้าที่ไปเก็บหลอดเหล่านั้นมาส่งแทน จากนั้นจรวดจะพุ่งตัวออกจากดาวอังคารเพื่อส่งตัวอย่างเข้าสู่วงโคจร โดยมียานอวกาศอีกลำรอรับเพื่อเดินทางกลับสู่โลก แม้อุปกรณ์หลายชิ้นจะอยู่ระหว่างการพัฒนาและมีต้นแบบออกมาแล้ว แต่นาซาระบุว่าโครงการนี้กำลังเข้าสู่สภาวะยากลำบาก ทั้งจากงบประมาณที่บานปลายและความเสี่ยงทางเทคนิคที่สูงเกินไป จนนำไปสู่การยกเลิกในที่สุด
สำหรับชะตากรรมของหลอดเก็บตัวอย่างทั้ง 33 หลอด ซึ่งบรรจุวัสดุทางธรณีวิทยาที่สำคัญต่อการศึกษาเรื่องร่องรอยสิ่งมีชีวิตในอดีต ปัจจุบันพวกมันถูกแบ่งเป็นสองส่วน โดย 10 หลอดถูกวางไว้ที่จุดพักตัวอย่างที่เรียกว่า “ทรี ฟอร์กส์” (Three Forks) ภายในหลุมอุกกาบาตเจเซโร ตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2566 ส่วนอีก 23 หลอดยังคงถูกเก็บไว้ในตัวรถสำรวจเพอร์เซอเวียแรนซ์ แม้ว่าสภาพแวดล้อมที่หนาวเย็นและแห้งแล้งของดาวอังคารจะช่วยรักษาคุณภาพของตัวอย่างหินเหล่านี้ไม่ให้เสื่อมสภาพไปโดยง่าย แต่การขาดแผนการรับกลับที่ชัดเจนทำให้ความพยายามตลอดหลายปีที่ผ่านมาดูเหมือนจะสูญเปล่า แม้ผู้บริหารของนาซาจะยังไม่ปิดโอกาสในการฟื้นฟูโครงการในอนาคต แต่ในขณะนี้ก็ยังไม่มีงบประมาณมารองรับแผนงานดังกล่าว
การถอนตัวของสหรัฐอเมริกาในครั้งนี้อาจกลายเป็นโอกาสสำคัญของประเทศอื่น โดยเฉพาะประเทศจีนที่กำลังเตรียมภารกิจนำตัวอย่างจากดาวอังคารกลับโลกของตนเองเช่นกัน แม้ว่าวิธีการของจีนจะถูกมองว่าเป็นการเก็บตัวอย่างแบบ “หยิบแล้วไป” (grab-and-go) ซึ่งมีความซับซ้อนน้อยกว่าวิธีการคัดกรองอย่างละเอียดของนาซา แต่หากจีนทำสำเร็จ พวกเขาจะกลายเป็นชาติแรกที่นำตัวอย่างจากดาวอังคารกลับมาถึงโลกได้ก่อน ซึ่งจะส่งผลต่อดุลอำนาจและการเป็นผู้นำด้านวิทยาศาสตร์อวกาศในระดับสากลอย่างมีนัยสำคัญ ท่ามกลางความผิดหวังของทีมนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกที่อุทิศตัวให้กับโครงการนี้มาอย่างยาวนาน
เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า “งบประมาณ” และ “เสถียรภาพทางการเมือง” มีผลกระทบอย่างยิ่งต่อการสำรวจอวกาศห้วงลึก แม้เทคโนโลยีจะมีความเป็นไปได้ แต่หากขาดการสนับสนุนทางการเงิน ภารกิจที่ยิ่งใหญ่ก็อาจกลายเป็นเพียงโครงการที่ถูกลืม อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่รถสำรวจเพอร์เซอเวียแรนซ์ส่งกลับมายังโลกในรูปแบบข้อมูลดิจิทัลยังคงสร้างคุณประโยชน์มหาศาล และในอนาคตอาจมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบภารกิจให้ใช้ต้นทุนต่ำลง หรือเปลี่ยนไปใช้วิธีการส่งมนุษย์ไปสำรวจและเก็บกลับมาด้วยตนเอง ซึ่งคงต้องใช้เวลาอีกหลายทศวรรษต่อจากนี้
ข้อมูลอ้างอิง: Daily Galaxy
- NASA Left 33 Samples on Mars and Has No Plan to Bring Them Back
