เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 ที่ผ่านมา วงการสำรวจอวกาศต้องจารึกเหตุการณ์สำคัญเมื่อโครงการอวกาศที่มีมนุษย์ควบคุมของจีนได้ดำเนินภารกิจปล่อยจรวดฉุกเฉินเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ เพื่อตอบโต้สถานการณ์วิกฤตบนสถานีอวกาศจีน หลังจากมีการตรวจพบรอยร้าวบริเวณหน้าต่างพอร์ตโฮลของยานเสินโจว-20 (Shenzhou-20) ซึ่งคาดว่าเกิดจากการพุ่งชนของเศษวัตถุขนาดเล็ก (Micrometeoroid) ส่งผลให้จีนต้องระดมสรรพกำลังเร่งด่วนเพื่อส่งยานสำรองเสินโจว-22 (Shenzhou-22) ขึ้นไปทำหน้าที่เป็น “เรือชูชีพ” อวกาศภายในเวลาเพียง 20 วัน ซึ่งถือเป็นการสร้างมาตรฐานใหม่ในการรับมือเหตุฉุกเฉินเหนือวงโคจรโลก
เหตุการณ์เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2568 ขณะที่นักบินอวกาศประจำภารกิจเสินโจว-20 กำลังเตรียมตัวเดินทางกลับสู่โลก พวกเขาตรวจพบความผิดปกติบริเวณขอบกระจกหน้าต่างของยาน เมื่อใช้กล้องและกล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 40 เท่าตรวจสอบอย่างละเอียด พบว่ารอยร้าวดังกล่าวมีความรุนแรงและลึกเข้าไปในเนื้อกระจกชั้นนอกสุดซึ่งทำหน้าที่สำคัญในการป้องกันความร้อน จากการวิเคราะห์อย่างเคร่งเครียดของทีมวิศวกรภาคพื้นดินสรุปได้ว่า หากฝืนใช้ยานลำเดิมในการฝ่าชั้นบรรยากาศกลับโลก จะมีความเสี่ยงสูงเกินไปต่อชีวิตของนักบินอวกาศ จึงนำมาสู่การตัดสินใจระงับการใช้งานยานเสินโจว-20 ทันที
ปฏิบัติการกู้ภัยครั้งนี้ถือเป็นบททดสอบของยุทธศาสตร์ “ยิงหนึ่ง สำรองหนึ่ง” ที่จีนวางรากฐานไว้ โดยปกติการเตรียมปล่อยจรวดจะใช้เวลาประมาณ 30 ถึง 45 วัน แต่ในครั้งนี้ทีมงานต้องบีบอัดกระบวนการทั้งหมดให้เหลือเพียง 16 วัน เพื่อส่งยานเสินโจว-22 ขึ้นสู่ห้วงอวกาศ ทีมวิศวกรต้องเปลี่ยนวิธีการทำงานจากแบบลำดับขั้นตอนมาเป็นการทำงานแบบคู่ขนาน เช่น การประกอบฐานจรวดและการติดตั้งระบบกู้ภัยนักบินต้องทำไปพร้อมๆ กัน แม้แต่การจัดสรรคิวในสนามปล่อยจรวดที่หนาแน่นไปด้วยภารกิจปล่อยดาวเทียมดวงอื่น ก็ต้องมีการสลับสับเปลี่ยนเวรการทำงานถึง 3 กะต่อวันเพื่อให้ภารกิจกู้ภัยนี้เกิดขึ้นได้ทันเวลา
ในขณะที่รอการกู้ภัย นักบินอวกาศชุดเสินโจว-20 ได้ประสานงานร่วมกับทีมนักบินอวกาศชุดเสินโจว-21 ที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่บนสถานีอวกาศก่อนแล้ว เพื่อปรับเปลี่ยนแผนการกลับโลก โดยใช้ยานเสินโจว-21 ที่จอดเชื่อมต่ออยู่เป็นพาหนะในการนำทางกลับแทน ซึ่งความท้าทายอยู่ที่การปรับแต่งเบาะที่นั่งและอุปกรณ์ซัพพอร์ตที่ถูกออกแบบมาเป็นการเฉพาะบุคคล นักบินทั้งสองชุดต้องทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิดเพื่อถ่ายโอนทักษะและการใช้งานยาน จนในที่สุดเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2568 นักบินชุดเสินโจว-20 ก็สามารถเดินทางกลับสู่พื้นโลกและลงจอด ณ ฐานตงเฟิงได้อย่างปลอดภัย โดยใช้วิธีการกลับโลกแบบวงโคจรเร็วพิเศษเพียง 3 รอบวงโคจร
สำหรับยานกู้ภัยเสินโจว-22 ที่ถูกปล่อยตามขึ้นไปในภายหลังนั้น ทำหน้าที่เป็นทั้งยานเสบียงและเรือชูชีพลำใหม่ ภายในบรรจุสิ่งของจำเป็นทั้งอาหาร ผักผลไม้สด และอุปกรณ์พิเศษสำหรับซ่อมแซมรอยร้าวบนหน้าต่างของยานเสินโจว-20 โดยภารกิจนี้ถือเป็นการพิสูจน์ความพร้อมและประสิทธิภาพของระบบสำรองแบบหมุนเวียนของจีนที่พร้อมรับมือกับอันตรายจากขยะอวกาศและวัตถุแปลกปลอมได้ตลอดเวลา ซึ่งปัจจุบันจีนก็ได้เริ่มเตรียมการส่งยานเสินโจว-23 เข้าสู่สถานะพร้อมปล่อยลำต่อไปเพื่อคงมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุดในห้วงอวกาศ
ข้อมูลอ้างอิง: CGTN
- The inside story of China’s first space rescue mission
