กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลเผยภาพความสวยงามของ NGC 7722 กาแล็กซีเลนส์ (Lenticular galaxy) ที่อยู่ห่างจากโลกประมาณ 185 ล้านปีแสง โดยภาพนี้แสดงให้เห็นแถบฝุ่นที่พาดผ่านใจกลางอันสว่างไสวอย่างโดดเด่น ซึ่งนักดาราศาสตร์เชื่อว่าแถบฝุ่นเหล่านี้คือ ร่องรอยที่หลงเหลือจากการที่กาแล็กซีนี้เคยเข้าพุ่งชนหรือควบรวมกับกาแล็กซีอื่นในอดีต
โครงสร้างของ NGC 7722 มีความน่าสนใจอย่างมากในเชิงสัณฐานวิทยา เนื่องจากกาแล็กซีเลนส์เป็นกาแล็กซีที่มีลักษณะก้ำกึ่งระหว่างกาแล็กซีแบบกังหันอย่างทางช้างเผือกของเรา กับกาแล็กซีรีที่มักมีดาวฤกษ์อายุมาก โดยกาแล็กซีเลนส์ส่วนใหญ่มักจะใช้ก๊าซในการก่อตัวดาวฤกษ์ใหม่ไปจนเกือบหมดแล้ว ทำให้พวกมันอยู่ในสภาวะสงบและไม่ค่อยมีการกำเนิดดาวฤกษ์ใหม่
ประเด็นที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจเป็นพิเศษคือ ต้นกำเนิดของแถบฝุ่นที่บดบังแสงสว่างใจกลางกาแล็กซีเพียงบางส่วนนี้ ข้อสันนิษฐานระบุว่าในอดีต NGC 7722 น่าจะเคยปะทะกับกาแล็กซีขนาดเล็กกว่าที่มีก๊าซและฝุ่นอุดมสมบูรณ์ แรงโน้มถ่วงมหาศาลจากการควบรวมได้ฉีกกระชากกาแล็กซีขนาดเล็กนั้นออก และดึงดูดฝุ่นละอองเข้าสู่ใจกลางจนกลายเป็นวงแหวนและแถบฝุ่นที่ขดตัวอย่างสวยงามโดยมีแสงสว่างจากใจกลางกาแล็กซีคอยส่องสว่างจากด้านหลัง
นอกเหนือจากความสวยงามแล้ว การสังเกตการณ์ครั้งนี้ยังเป็นส่วนหนึ่งของการติดตามผลเหตุการณ์ซูเปอร์โนวาชนิดที่ 1เอ (Type Ia Supernova) ที่ชื่อว่า SN 2020SSF ซึ่งถูกตรวจพบครั้งแรกในปี พ.ศ. 2563 แม้ว่าในภาพปัจจุบันแสงของซูเปอร์โนวาจะจางหายไปจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าแล้ว แต่นักดาราศาสตร์ยังคงใช้กล้องฮับเบิลเพื่อศึกษาผลกระทบหลังจากเกิดการระเบิดและสภาพแวดล้อมโดยรอบ เนื่องจากซูเปอร์โนวาชนิดนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการเป็น “เทียนมาตรฐาน” สำหรับวัดระยะทางในจักรวาล รวมถึงเป็นแหล่งกำเนิดธาตุเหล็กที่กระจายอยู่ทั่วเอกภพ แม้แต่ในเม็ดเลือดแดงของมนุษย์เรา
ปริศนาอีกประการหนึ่งที่นักดาราศาสตร์กำลังไขคำตอบคือ แหล่งกำเนิดแสงสว่างจ้าที่ใจกลางกาแล็กซี NGC 7722 แม้ในอดีตจะเชื่อว่าเป็นผลมาจากนิวเคลียสกาแล็กซีกัมมันต์ แต่หลักฐานในช่วง 20 ปีที่ผ่านมาเริ่มชี้ให้เห็นว่า แสงนี้อาจมาจากกลุ่มดาวฤกษ์ในระยะวิวัฒนาการท้าย ๆ ที่เรียกว่า “Post-AGB stars” ซึ่งมีความร้อนและพลังงานสูงพอที่จะทำให้ก๊าซโดยรอบแตกตัวเป็นไอออนจนสว่างไสวขึ้นมาได้
การค้นพบนี้ตอกย้ำว่ากาแล็กซีที่เราเห็นในปัจจุบันล้วนมีประวัติศาสตร์การปะทะและเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา การศึกษาซากของการควบรวมและร่องรอยของซูเปอร์โนวาใน NGC 7722 จะช่วยให้นักดาราศาสตร์เข้าใจวงจรชีวิตของดาวฤกษ์และการเติบโตของกาแล็กซีได้ดียิ่งขึ้น รวมถึงการตามหา “ดาวผู้รอดชีวิต” จากการระเบิดที่จะเป็นกุญแจสำคัญในการไขปริศนาระบบดาวคู่ในเอกภพ
ข้อมูลอ้างอิง: Universe Today
- Hubble And The Fingerprints Of An Ancient Merger
