องค์การนาซา (NASA) ตัดสินใจปิดการทำงานของเครื่องมือวิทยาศาสตร์สำคัญชิ้นหนึ่งบนยานอวกาศวอยเอเจอร์ 1 (Voyager 1) หลังจากยานประสบปัญหาพลังงานลดลงอย่างต่อเนื่อง การตัดสินใจครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อสงวนพลังงานที่เหลืออยู่และยืดอายุการทำงานของยานสำรวจระหว่างดาวฤกษ์ลำแรกของมวลมนุษยชาติให้ยาวนานที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
เมื่อวันที่ 18 เมษายน 2569 ทีมวิศวกรจากห้องปฏิบัติการแรงขับเคลื่อนไอพ่น (JPL) ของนาซา ได้ส่งคำสั่งปิดเครื่องมือวัดอนุภาคมีประจุพลังงานต่ำ หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า LECP (Low-energy Charged Particles experiment) บนยานวอยเอเจอร์ 1 อย่างเป็นทางการ เนื่องจากยานอวกาศลำนี้ใช้พลังงานนิวเคลียร์และกำลังเผชิญกับภาวะพลังงานเหลือน้อย การระงับการทำงานของเครื่องมือดังกล่าวจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดในการรักษายานเอาไว้
เครื่องมือ LECP ทำงานมาอย่างต่อเนื่องเกือบ 49 ปี นับตั้งแต่ยานถูกปล่อยขึ้นสู่อวกาศในปี พ.ศ. 2520 ทำหน้าที่สำคัญในการวัดปริมาณอนุภาคมีประจุพลังงานต่ำ ทั้งไอออน อิเล็กตรอน และรังสีคอสมิกที่เดินทางมาจากระบบสุริยะและกาแล็กซีของเรา ข้อมูลจากเครื่องมือนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจสสารระหว่างดาวฤกษ์ รวมถึงการตรวจจับความดันและความหนาแน่นของอนุภาคในอวกาศที่อยู่เลยขอบเขตของเฮลิโอสเฟียร์ออกไป ซึ่งปัจจุบันมียานอวกาศตระกูลวอยเอเจอร์เพียงสองลำเท่านั้นที่เดินทางไปไกลพอจะส่งข้อมูลอันล้ำค่าเหล่านี้กลับมายังโลกได้
ยานวอยเอเจอร์ 1 ผลิตกระแสไฟฟ้าด้วยเครื่องกำเนิดไฟฟ้าเทอร์โมอิเล็กทริกไอโซโทปรังสี ซึ่งเป็นระบบที่เปลี่ยนความร้อนจากการสลายตัวของธาตุพลูโตเนียมให้เป็นพลังงานไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม ระบบนี้จะสูญเสียกำลังการผลิตไฟฟ้าลงประมาณ 4 วัตต์ในทุก ๆ ปี เมื่อเวลาผ่านไปเกือบครึ่งศตวรรษ พลังงานสำรองจึงอยู่ในจุดที่วิกฤต ทีมภารกิจต้องบริหารจัดการพลังงานอย่างระมัดระวังด้วยการสลับปิดเครื่องทำความร้อนและอุปกรณ์ต่าง ๆ เพื่อป้องกันไม่ให้ยานอวกาศเย็นเกินไปจนท่อเชื้อเพลิงแข็งตัว
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ระหว่างการปรับทิศทางยานตามวงรอบปกติ ระดับพลังงานของยานวอยเอเจอร์ 1 ได้ลดลงอย่างไม่คาดคิด ทีมวิศวกรประเมินว่าหากปล่อยให้พลังงานลดลงไปมากกว่านี้ ระบบป้องกันแรงดันไฟฟ้าตกของยานอาจทำงานโดยอัตโนมัติ ซึ่งจะส่งผลให้ระบบตัดการทำงานของอุปกรณ์ทุกอย่างเพื่อป้องกันตัวเอง การกู้คืนระบบจากสถานการณ์ฉุกเฉินดังกล่าวเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและมีความเสี่ยงสูงมาก ทีมงานจึงต้องรีบลงมือแก้ไขสถานการณ์ก่อน
การตัดสินใจเลือกปิดเครื่องมือไม่ได้เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน ทีมวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมได้ร่วมกันวางแผนกำหนดลำดับการปิดอุปกรณ์ล่วงหน้ามาหลายปี เพื่อให้มั่นใจว่ายานจะยังคงสามารถเก็บข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่สำคัญที่สุดต่อไปได้ ปัจจุบันเครื่องมือวิทยาศาสตร์ของยานถูกปิดไปแล้ว 7 จาก 10 ชุด โดยเครื่องมือ LECP เป็นคิวต่อไปในรายชื่อดังกล่าว ขณะที่ยานแฝดอย่างวอยเอเจอร์ 2 ได้ถูกปิดเครื่องมือชนิดเดียวกันนี้ไปแล้วตั้งแต่เดือนมีนาคม พ.ศ. 2568
การส่งคำสั่งไปยังยานวอยเอเจอร์ 1 ซึ่งปัจจุบันอยู่ห่างจากโลกไปกว่า 25,000 ล้านกิโลเมตร ต้องใช้เวลาเดินทางของสัญญาณนานถึง 23 ชั่วโมง และกระบวนการปิดเครื่องมือจะใช้เวลาทำงานอีกราวสามชั่วโมงกว่าจึงจะเสร็จสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ทีมงานยังคงเปิดการทำงานของมอเตอร์ขนาดเล็กที่กินไฟเพียง 0.5 วัตต์ ซึ่งทำหน้าที่หมุนเซนเซอร์ของเครื่องมือ LECP เอาไว้ เพื่อเก็บความหวังว่าอาจจะสามารถเปิดเครื่องมือนี้กลับมาใช้งานได้อีกครั้งในอนาคตหากค้นพบวิธีประหยัดพลังงานเพิ่มเติม
การปิดเครื่องมือครั้งนี้จะช่วยต่อลมหายใจให้ยานวอยเอเจอร์ 1 มีพลังงานเพียงพอสำหรับการปฏิบัติภารกิจต่อไปได้อีกประมาณ 1 ปี ในระหว่างนี้ทีมวิศวกรกำลังเตรียมแผนการใหญ่ที่เรียกว่า “บิกแบง” (The Big Bang) ซึ่งเป็นมาตรการประหยัดพลังงานขั้นเด็ดขาด ด้วยการสลับเปลี่ยนอุปกรณ์ที่ใช้พลังงานสูงไปใช้อุปกรณ์ที่กินไฟน้อยกว่าพร้อมกันในคราวเดียว เพื่อรักษาอุณหภูมิของยานให้ยังคงสามารถเก็บข้อมูลวิทยาศาสตร์ได้ แผนดังกล่าวจะเริ่มทดสอบกับยานวอยเอเจอร์ 2 ในช่วงกลางปี พ.ศ. 2569 ก่อน เนื่องจากมีพลังงานเหลือมากกว่าและอยู่ใกล้โลกมากกว่า หากการทดสอบประสบความสำเร็จ ทีมงานก็จะนำแผนนี้มาใช้กับยานวอยเอเจอร์ 1 ต่อไป และนั่นอาจเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เราสามารถเปิดเครื่องมือ LECP กลับมาสำรวจความลี้ลับของจักรวาลอันไกลโพ้นได้อีกครั้ง
