หนึ่งในเรื่องราวชวนแปลกใจที่สุดที่เหล่านักบินอวกาศผู้ปฏิบัติภารกิจบนสถานีอวกาศนานาชาติ มักจะบอกเล่าตรงกันหลังจากเสร็จสิ้นภารกิจการทำกิจกรรมนอกตัวยาน (Extravehicular Activity: EVA) หรือการเดินอวกาศ คือเมื่อพวกเขากลับเข้ามาด้านในห้องปรับความดันอากาศ (Airlock) ปิดประตูถอดหมวกนิรภัยออก พวกเขาจะสัมผัสได้ถึงกลิ่นฉุนแปลกปลอมที่รุนแรงและมีเอกลักษณ์เด่นชัด ซึ่งถูกเปรียบเปรยว่าคล้ายกับกลิ่นของเนื้อสเต็กไหม้เกรียม กลิ่นโลหะร้อนจัด หรือแม้กระทั่งกลิ่นควันจากงานเชื่อมเหล็ก ทั้งที่ความเป็นจริงแล้วมนุษย์เราไม่สามารถสูดดมกลิ่นของสุญญากาศได้โดยตรงเนื่องจากไม่มีโมเลกุลของอากาศคอยพัดพา กลิ่นอันเหลือเชื่อนี้จึงกลายเป็นปริศนาทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจอย่างยิ่ง
คำอธิบายทางฟิสิกส์ดาราศาสตร์ชี้ชัดว่า กลิ่นดังกล่าวไม่ได้ลอยล่องอยู่ในอวกาศเหมือนกลิ่นดอกไม้ในป่าบนโลก แต่เป็นผลผลิตทางเคมีขั้นรุนแรงที่เกิดขึ้นบริเวณผิวสัมผัสภายนอกของชุดอวกาศ (Spacesuit) ซึ่งทำหน้าที่เสมือนยานอวกาศขนาดจิ๋วที่สวมใส่ได้ รวมถึงเครื่องมือช่างต่าง ๆ ที่ต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมสุดขั้วในวงโคจรต่ำของโลก (Low Earth Orbit) ทั้งการแผ่รังสีอัลตราไวโอเลต (Ultraviolet Radiation) อนุภาคที่มีประจุพลังงานสูง และที่สำคัญที่สุดคือ ออกซิเจนอะตอมเดี่ยว (Atomic Oxygen) ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่ไวต่อปฏิกิริยาเคมีสูงมากในวงโคจรต่ำ ออกซิเจนอะตอมเดี่ยวเหล่านี้จะเข้าไปทำปฏิกิริยาออกซิเดชัน (Oxidation) กับพื้นผิววัสดุของชุดอวกาศและอุปกรณ์โลหะ จนพันธะเคมีเดิมแตกออกและหลงเหลือสารตกค้างที่มีความไวต่อการเกิดปฏิกิริยาเอาไว้
ทันทีที่นักบินอวกาศก้าวกลับเข้ามาสู่พื้นที่ปิดที่มีความดันและมีอากาศหายใจ สารตกค้างที่อยู่บนพื้นผิวเหล่านั้นจะเกิดการระเหยกลายเป็นไออย่างรวดเร็วเมื่อสัมผัสกับอากาศอุ่นภายในสถานีอวกาศ จมูกของมนุษย์เราที่มีความไวต่อการรับกลิ่นแปลกปลอมอยู่แล้วจึงทำหน้าที่เปรียบเทียบกลิ่นใหม่นี้กับคลังความทรงจำบนโลก ทำให้นักบินอวกาศอย่าง ดอน เพตทิต (Don Pettit) หรือ สกอตต์ เคลลี (Scott Kelly) ต่างพยายามหาคำจำกัดความที่ใกล้เคียงที่สุดในชีวิตประจำวัน ความสม่ำเสมอของรายงานเรื่องกลิ่นนี้ทำให้นาซาให้ความสำคัญถึงขั้นว่าจ้าง สตีฟ เพียร์ซ (Steve Pearce) นักเคมีผู้เชี่ยวชาญด้านกลิ่นชาวอังกฤษให้จำลองกลิ่นอวกาศนี้ขึ้นมาในห้องปฏิบัติการ เพื่อใช้สำหรับการฝึกซ้อมของนักบินอวกาศรุ่นใหม่ไม่ให้เกิดความตื่นตระหนก
ข้อมูลอ้างอิง: Space Daily
- Astronauts insist space has a smell
