การสร้างครอบครัวนอกโลกอาจมีความท้าทายมากกว่าที่คาดคิด เมื่อนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแอดิเลด (Adelaide University) ประเทศออสเตรเลีย เปิดเผยงานวิจัยล่าสุดเมื่อวันที่ 29 มีนาคม 2569 ว่า สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ (Microgravity) ส่งผลให้อสุจิสูญเสียความสามารถในการหาทิศทาง แม้พวกมันจะยังสามารถเคลื่อนที่ได้ตามปกติก็ตาม การค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าแรงโน้มถ่วงมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยให้อสุจิเดินทางไปผสมกับเซลล์ไข่ ซึ่งอาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อแผนการตั้งถิ่นฐานและสืบพันธุ์ของมนุษยชาติในยุคบุกเบิกอวกาศ
ในการศึกษาที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Communications Biology ทีมนักวิจัยได้ทำการทดลองเพื่อทำความเข้าใจว่าสภาพแวดล้อมที่คล้ายกับในอวกาศส่งผลต่อการนำทางของอสุจิ การปฏิสนธิ และการพัฒนาของตัวอ่อนในระยะเริ่มต้นอย่างไร โดยใช้เครื่องจำลองสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำที่เรียกว่าคลีโนสแตตแบบสามมิติ (3D clinostat) ซึ่งจะหมุนเซลล์อย่างต่อเนื่องเพื่อเลียนแบบความสับสนที่เกิดขึ้นเมื่ออยู่ในสภาวะไร้น้ำหนัก
นักวิจัยได้ทดสอบอสุจิจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 3 ชนิดรวมถึงมนุษย์ โดยให้พวกมันว่ายผ่านเขาวงกตจำลองที่ออกแบบมาให้คล้ายกับทางเดินสืบพันธุ์ของเพศหญิง ดร.นิโคล แมคเฟอร์สัน ผู้นิพนธ์อาวุโสของการศึกษา ระบุว่าจำนวนอสุจิที่สามารถเดินทางผ่านเขาวงกตไปได้สำเร็จในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำนั้นลดลงอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับสภาวะแรงโน้มถ่วงปกติบนโลก สิ่งที่น่าประหลาดใจคืออสุจิเหล่านี้ไม่ได้มีความผิดปกติทางกายภาพ พวกมันยังคงว่ายน้ำได้ดี แต่กลับสูญเสียความสามารถในการรับรู้ทิศทางไปอย่างสิ้นเชิง
นอกจากปัญหาเรื่องการหลงทางแล้ว สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำยังส่งผลกระทบโดยตรงต่ออัตราการปฏิสนธิและการเจริญเติบโตของเอ็มบริโอหรือตัวอ่อน การทดลองพบว่าหลังจากปล่อยให้เซลล์ไข่ของหนูอยู่ในสภาวะจำลองแรงโน้มถ่วงต่ำเป็นเวลา 4 ชั่วโมง อัตราการปฏิสนธิที่สำเร็จลดลงถึงร้อยละ 30 และหากสัมผัสกับสภาวะดังกล่าวนานขึ้นจะยิ่งส่งผลเสียรุนแรง ทำให้การพัฒนาของตัวอ่อนล่าช้า และเซลล์ที่จะเจริญไปเป็นทารกในระยะแรกเริ่มมีจำนวนลดลง
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยยังพบความหวังใหม่ เมื่อการทดลองเติมฮอร์โมนเพศที่ชื่อว่าโปรเจสเตอโรน (Progesterone) ซึ่งตามปกติเซลล์ไข่จะปล่อยออกมาเพื่อนำทางอสุจิ พบว่าฮอร์โมนดังกล่าวสามารถช่วยให้อสุจิของมนุษย์หาทิศทางในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำได้ดีขึ้น ซึ่งเป็นแนวทางที่น่าสนใจสำหรับการนำไปพัฒนาต่อยอดเป็นวิธีการแก้ปัญหา
การค้นพบครั้งนี้นับเป็นก้าวสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของการสืบพันธุ์ในอวกาศ และตอกย้ำความจำเป็นในการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับการพัฒนาของตัวอ่อนอย่างละเอียด รศ. จอห์น คัลตัน ผู้อำนวยการศูนย์ทรัพยากรอวกาศแอนดี โธมัส ซึ่งร่วมสนับสนุนงานวิจัย เน้นย้ำว่าหากมนุษย์ต้องการก้าวไปสู่การเป็นสิ่งมีชีวิตที่เดินทางข้ามดวงดาวหรือใช้ชีวิตบนดาวเคราะห์ดวงอื่น การทำความเข้าใจผลกระทบของแรงโน้มถ่วงต่อการสืบพันธุ์ถือเป็นข้อต่อชิ้นสำคัญ
ก้าวต่อไปของการวิจัยคือการศึกษาผลกระทบในระดับแรงโน้มถ่วงที่แตกต่างกัน ทั้งบนดวงจันทร์ ดาวอังคาร และในระบบแรงโน้มถ่วงเทียม แม้ความพยายามในการขยายเผ่าพันธุ์บนอวกาศจะยังเต็มไปด้วยอุปสรรค แต่งานวิจัยชิ้นนี้ก็แสดงให้เห็นว่าการสร้างครอบครัวบนดวงดาวอื่นอาจเป็นความจริงได้ในอนาคตอันใกล้
ข้อมูลอ้างอิง: Science Daily
- Lost in space: Microgravity makes sperm lose their sense of direction
