คุณเคยสงสัยไหมว่าลึกลงไปใต้โลกที่เราเหยียบอยู่เกิดอะไรขึ้นบ้าง? ล่าสุดเมื่อช่วงต้นเดือนเมษายน พ.ศ. 2569 ทีมนักวิทยาศาสตร์ได้ใช้ข้อมูลแผ่นดินไหวจากทั่วโลก สแกนทะลุพื้นดินลงไปลึกถึง 2,900 กิโลเมตร และค้นพบความเคลื่อนไหวครั้งใหญ่บริเวณรอยต่อระหว่าง “ชั้นเนื้อโลก” และ “แก่นโลก” ซึ่งจุดนั้นดันไปตรงกับบริเวณที่มีเศษซากแผ่นธรณีภาคโบราณจมดิ่งลงไปสะสมตัวอยู่พอดี
ถ้าเราผ่าโลกออกดู ชั้นเนื้อโลก (Mantle) ที่อยู่ลึกลงไปนั้นไม่ได้เป็นหินแข็งที่อยู่นิ่ง ๆ แต่มีการไหลเวียนอย่างช้า ๆ คล้ายกับน้ำซุปข้น ๆ ที่กำลังเดือดปุด ๆ ด้วยความร้อนจากแก่นโลก (Core)
การไหลเวียนที่ว่านี้เป็นตัวการสำคัญที่ผลักดันให้แผ่นธรณีภาค (Tectonic plates) ด้านบนสุดเกิดการเคลื่อนที่ จนกลายเป็นทวีปต่าง ๆ อย่างที่เราเห็น แต่ในขณะเดียวกัน ตัวชั้นเนื้อโลกที่อยู่ลึกลงไปเองก็ถูกบีบอัด ยืด และบิดเบี้ยวไปด้วย ซึ่งเป็นสิ่งที่เราไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า
เพื่อไขปริศนานี้ ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ ได้สร้างแผนที่ใต้โลกขึ้นมา โดยรวบรวมข้อมูลคลื่นไหวสะเทือนจากแผ่นดินไหวมากกว่า 16 ล้านครั้งทั่วโลก
เวลาเกิดแผ่นดินไหว คลื่นจะเดินทางทะลุผ่านชั้นหินต่าง ๆ ลงไปใต้โลก หลักการง่าย ๆ คือ คลื่นแผ่นดินไหวจะเดินทางช้าหรือเร็วขึ้นอยู่กับความหนาแน่นและโครงสร้างของหินที่มันวิ่งผ่าน (นักวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “แอนไอโซโทรปีทางคลื่นไหวสะเทือน”) เมื่อทีมวิจัยวัดความเร็วของคลื่นที่วิ่งลงไปชนขอบแก่นโลกแล้วสะท้อนกลับขึ้นมา ก็ทำให้รู้ได้ทันทีว่าชั้นเนื้อโลกส่วนล่างสุดบริเวณไหนกำลังถูกบีบอัดหรือเปลี่ยนรูปทรงอยู่บ้าง
สาเหตุที่บริเวณนี้ถูกบีบอัดอย่างหนัก อาจเป็นเพราะแผ่นหินเหล่านี้เจอกับความร้อนและความดันมหาศาลบริเวณรอยต่อแก่นโลก จนแร่ธาตุภายในถูกบีบอัดให้เปลี่ยนรูปทรงไป หรืออาจจะเป็นร่องรอยความบอบช้ำที่ติดตัวแผ่นหินมาตั้งแต่ตอนที่มันยังอยู่บนพื้นผิวโลกก็เป็นได้
แม้ว่าตอนนี้เราอาจจะยังไม่รู้สาเหตุที่แน่ชัด 100% แต่ข้อมูลคลื่นแผ่นดินไหวระดับโลกชุดนี้เปรียบเสมือน “ขุมทรัพย์” ที่จะช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ในอนาคตสามารถวาดแผนที่ทิศทางการไหลเวียนของสสารภายในโลกได้อย่างแม่นยำมากยิ่งขึ้น ซึ่งสุดท้ายแล้ว มันจะช่วยให้เราเข้าใจกลไกของโลก ทั้งการเกิดแผ่นดินไหวและการเคลื่อนที่ของทวีปได้ดีกว่าเดิมนั่นเอง
ข้อมูลอ้างอิง: Science Tech Daily
- 1,800 Miles Down: Scientists Uncover Mysterious Movements at the Edge of Earth’s Core
