เมื่อวันที่ 22 เมษายน 2569 ทีมนักดาราศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเวสเทิร์น (Western University) ประเทศแคนาดา ได้เปิดเผยภาพถ่ายและข้อมูลความละเอียดสูงจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์เวบบ์ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงเนบิวลาดาวเคราะห์ที่มีชื่อว่า “ทีซี 1” (Tc 1) อันเป็นแหล่งกำเนิดของ “บักกีบอล” หรือโมเลกุลคาร์บอนรูปทรงคล้ายลูกฟุตบอลในอวกาศ การเปิดเผยภาพประวัติศาสตร์ครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจากที่ทีมวิจัยชุดเดียวกันนี้ได้ค้นพบโมเลกุลดังกล่าวในอวกาศเป็นครั้งแรกเมื่อ 16 ปีก่อน
ภาพถ่ายล่าสุดนี้เผยให้เห็นความงดงามของเนบิวลาดาวเคราะห์ ทีซี 1 ซึ่งอยู่ห่างจากโลกออกไปกว่า 10,000 ปีแสงในกลุ่มดาวแท่นบูชา (constellation Ara) เนบิวลานี้ก่อตัวขึ้นจากซากของดาวฤกษ์ที่ตายแล้วซึ่งในอดีตเคยมีลักษณะคล้ายกับดวงอาทิตย์ของเรา เมื่อดาวฤกษ์ดวงนี้เผาผลาญเชื้อเพลิงนิวเคลียร์จนหมด มันได้สลัดชั้นก๊าซและฝุ่นรอบนอกออกไปสู่อวกาศ ทิ้งไว้เพียงแกนกลางที่ร้อนจัดซึ่งเรียกว่าดาวแคระขาว
การแผ่รังสีอัลตราไวโอเลตอย่างมหาศาลจากดาวแคระขาวดวงนี้ส่งผลให้ก๊าซและฝุ่นที่ถูกสลัดออกไป เกิดการเรืองแสงสว่างไสวขึ้นมากลายเป็นโครงสร้างที่วิจิตรตระการตา
จุดเด่นสำคัญของการสำรวจครั้งนี้คือการเจาะลึกแหล่งกำเนิดของ “บักกีบอล” (Buckyballs) ซึ่งเป็นโมเลกุลของคาร์บอนที่มีทรงกลมกลวงและมีลวดลายหกเหลี่ยมสลับห้าเหลี่ยมคล้ายกับพื้นผิวของลูกฟุตบอล ศาสตราจารย์ แจน คามิ หัวหน้าทีมวิจัย เคยตรวจพบสัญญาณของโมเลกุลนี้เป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2553 ด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศสปิตเซอร์ของนาซา แต่ในยุคนั้นเทคโนโลยียังไม่สามารถจับภาพรายละเอียดของโครงสร้างแหล่งกำเนิดได้อย่างชัดเจน
ในปัจจุบัน ด้วยประสิทธิภาพอันทรงพลังของอุปกรณ์ตรวจจับอินฟราเรดช่วงกลางบนกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์เวบบ์ นักวิทยาศาสตร์สามารถใช้ตัวกรองแสงถึง 9 ชนิดเพื่อดักจับความยาวคลื่นตั้งแต่ 5.6 ถึง 25.5 ไมครอน ซึ่งเป็นช่วงคลื่นรังสีความร้อนที่ดวงตาของมนุษย์ไม่สามารถมองเห็นได้ เทคโนโลยีนี้ช่วยให้ทีมวิจัยสามารถมองทะลุกลุ่มฝุ่นหนาทึบและสังเกตเห็นโครงสร้างอันสลับซับซ้อนภายในเนบิวลาได้อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน
ข้อมูลชุดใหม่นี้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่ากระบวนการทางเคมีที่อุดมไปด้วยคาร์บอนของดาวฤกษ์ที่กำลังตายดวงนี้ ได้ปั้นแต่งโครงสร้างของฝุ่นก๊าซและให้กำเนิดโมเลกุลฟูลเลอรีนหรือบักกีบอลขึ้นมาได้อย่างไร
ศาสตราจารย์คามิระบุว่า เนบิวลา ทีซี 1 เคยเป็นวัตถุอวกาศที่พิเศษมากอยู่แล้วเพราะมันคือสถานที่แรกที่ยืนยันว่ามีบักกีบอลดำรงอยู่ในจักรวาล แต่ภาพถ่ายใหม่ล่าสุดนี้พิสูจน์ให้เห็นว่าความรู้ที่เรามีก่อนหน้านี้เป็นเพียงแค่จุดเริ่มต้น
การศึกษาเนบิวลาแห่งนี้อย่างละเอียดไม่เพียงแต่ช่วยให้เราเข้าใจการก่อตัวของโมเลกุลอินทรีย์ที่ซับซ้อนในเอกภพ แต่ยังเป็นเสมือนหน้าต่างที่เปิดให้เราเห็นประวัติศาสตร์และวิวัฒนาการของดาวฤกษ์ผ่านทางหลักฐานทางเคมี ซึ่งอาจนำไปสู่การไขปริศนาเกี่ยวกับการกำเนิดของสสารและการก่อตัวของระบบดาวใหม่ๆ ในจักรวาลต่อไปในอนาคต
ข้อมูลอ้างอิง: Phys.org
- Astronomers reveal spectacular birthplace of cosmic buckyballs
