เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2569 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้จัดพิธีมอบรางวัล “คนดีศรี อว.” ประจำปี 2568 เนื่องในโอกาสก้าวเข้าสู่ปีที่ 7 ของการสถาปนากระทรวง โดยในปีนี้ นายภควัต ประสิทธิ์ หัวหน้างานวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NARIT ได้รับคัดเลือกเป็นบุคลากรดีเด่น และเข้ารับมอบใบประกาศเกียรติคุณจาก ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. ณ อาคารพระจอมเกล้า กรุงเทพมหานคร
 กล้องโทรทรรศน์ขนาด 0.8 เมตร ฝีมือคนไทย เตรียมนำไปติดตั้ง ณ หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา พิษณุโลก เพื่อให้บริการทางดาราศาสตร์แก่ประชาชน สำหรับกิจกรรมดูดาว และสังเกตการณ์วัตถุท้องฟ้าผ่านกล้องโทรทรรศน์ รวมถึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการเก็บข้อมูลงานวิจัยดาราศาสตร์ในอนาคต |
รางวัลเกียรติยศในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการพัฒนางานด้านวิศวกรรมและดาราศาสตร์เชิงประยุกต์ของประเทศไทย นายภควัตถือเป็นผู้เชี่ยวชาญที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันเทคโนโลยีขั้นสูง โดยมีผลงานระดับประเทศที่เกิดจากฝีมือคนไทยอย่างแท้จริง ผลงานชิ้นเอกรวมถึงการออกแบบและพัฒนาฐานกล้องโทรทรรศน์ขนาด 0.8 เมตร ระบบควบคุมเครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ (Thai Robotic Telescope Network: TRT) รวมถึงระบบควบคุมกล้องโทรทรรศน์แห่งชาติขนาด 2.4 เมตร (2.4-m Telescope Control System) ซึ่งระบบควบคุมเหล่านี้เปรียบเสมือนสมองกลที่คอยสั่งการให้กล้องโทรทรรศน์ขนาดใหญ่ทำงานได้อย่างแม่นยำในการสำรวจความกว้างใหญ่ของเอกภพ
 กล้องถ่ายภาพทั่วท้องฟ้า (Sky Camera) เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ติดตามและตรวจวัดสภาพแวดล้อมของท้องฟ้าในบริเวณที่ติดตั้ง เช่น อุณหภูมิ ความชื้น ปริมาณเมฆ และความเร็วลม เพื่อนำผลที่ได้ไปใช้ประกอบการตัดสินใจในการเก็บข้อมูลและการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ |
นอกจากนี้ยังมีการพัฒนากล้องถ่ายภาพทั่วท้องฟ้าและชุดตรวจวัดสภาพอากาศ ซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่งต่อการประเมินทัศนวิสัยก่อนการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ การสร้างสรรค์เทคโนโลยีเหล่านี้ด้วยบุคลากรภายในประเทศ ถือเป็นก้าวสำคัญที่ช่วยลดการพึ่งพาอุปกรณ์ราคาสูงจากต่างประเทศได้อย่างมหาศาล
 ระบบควบคุมเครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ (Thai Robotic Telescope Network: TRT) ทำงานในโหมดควบคุมระยะไกล และโหมดหุ่นยนต์ ผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตจากทั่วโลก มีระบบคัดเลือกติดตามวัตถุท้องฟ้าได้เอง สามารถติดตามการเปลี่ยนแปลงของวัตถุท้องฟ้าได้ตลอดเวลาทั้งซีกฟ้าเหนือและซีกฟ้าใต้ เพื่อประโยชน์ในการศึกษาวิจัยทางดาราศาสตร์ เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์ควบคุมอัตโนมัตินี้ ให้บริการนักวิจัยดาราศาสตร์ทั้งในและต่างประเทศ รวมทั้งสนับสนุนงานวิจัยระดับโรงเรียน |
ผลงานนวัตกรรมทั้งหมดนี้ไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่ในห้องปฏิบัติการ แต่ได้ถูกนำมาใช้งานจริงเพื่อการค้นคว้าวิจัยทางวิทยาศาสตร์ และยังสามารถต่อยอดไปสู่การสร้างรายได้ในเชิงพาณิชย์ การบูรณาการความรู้ทางวิศวกรรมศาสตร์เข้ากับดาราศาสตร์จึงช่วยยกระดับขีดความสามารถขององค์กร และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้กับประเทศได้นับล้านบาท
ความสำเร็จของทีมวิศวกรรมจาก NARIT เป็นเครื่องยืนยันอย่างชัดเจนว่าวิศวกรชาวไทยมีศักยภาพในการสร้างสรรค์เทคโนโลยีอวกาศและดาราศาสตร์ที่ทัดเทียมระดับสากล การพึ่งพาตนเองด้านการพัฒนาเครื่องมือขั้นสูงนี้ จะเป็นรากฐานที่แข็งแกร่งในการขับเคลื่อนวงการวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมของไทยให้ก้าวหน้าต่อไปอย่างยั่งยืนในอนาคต
- ข้อมูลอ้างอิง: สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)
