องค์การนาซา (NASA) ร่วมเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 36 ปีของการปล่อยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลสู่อวกาศ ด้วยการเผยแพร่ภาพถ่ายความละเอียดสูงของ “เนบิวลาทริฟิด” (Trifid Nebula) แหล่งก่อตัวของดาวฤกษ์ที่อยู่ห่างจากโลกราว 5,000 ปีแสง ภาพนี้ไม่เพียงแต่แสดงให้เห็นความงดงามราวกับโลกใต้ทะเลลึก แต่ยังเปิดเผยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของกลุ่มแก๊สและฝุ่นอวกาศที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาเกือบ 3 ทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งช่วยให้นักดาราศาสตร์เข้าใจกระบวนการเกิดของดาวฤกษ์ได้ดียิ่งขึ้น
เนบิวลาทริฟิดในภาพที่บันทึกด้วยช่วงแสงที่มองเห็นได้นี้ มีลักษณะคล้ายคลึงกับทิวทัศน์ใต้ท้องทะเลที่มีตะกอนฝุ่นละเอียดปลิวไสวอยู่ใต้น้ำ บริเวณดังกล่าวได้รับอิทธิพลจากดาวฤกษ์มวลมากที่อยู่รอบนอก ซึ่งแผ่รังสีและปล่อยกระแสลมสุริยะอันรุนแรงออกมาตลอดเวลาอย่างน้อย 300,000 ปี พลังงานเหล่านี้ได้เป่ากลุ่มแก๊สให้พองตัวออกเป็นฟองขนาดใหญ่ และแรงดันที่เกิดขึ้นยังไปบีบอัดกลุ่มแก๊สและฝุ่นละอองบริเวณใกล้เคียงจนกระตุ้นให้เกิดระลอกการสร้างดาวฤกษ์ดวงใหม่ขึ้นมา
นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลจับภาพเนบิวลาแห่งนี้ ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2540 กล้องฮับเบิลเคยบันทึกภาพบริเวณนี้ไว้แล้ว และเมื่อนำภาพล่าสุดที่ถ่ายด้วยกล้องรุ่นใหม่ที่มีมุมมองกว้างและรับแสงได้ดีกว่ามาเปรียบเทียบ นักวิทยาศาสตร์จึงสามารถสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพที่เกิดขึ้นในสเกลช่วงชีวิตมนุษย์ได้อย่างชัดเจน
จุดที่โดดเด่นในภาพคือกลุ่มฝุ่นและแก๊สสีสนิมที่มีรูปทรงคล้าย “ทากทะเล” ซึ่งกำลังแหวกว่ายอยู่ในอวกาศ บริเวณส่วนหัวของกลุ่มแก๊สนี้มีดาวฤกษ์ก่อนเกิดซ่อนตัวอยู่ และได้พ่นลำอนุภาคพลาสมาความเร็วสูงออกมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายศตวรรษ การเปรียบเทียบภาพถ่ายสองยุคช่วยให้นักวิจัยสามารถวัดความเร็วของลำพลาสมานี้ และคำนวณได้ว่าดาวฤกษ์ก่อนเกิดได้ปล่อยพลังงานเข้าสู่สภาพแวดล้อมมากน้อยเพียงใด ข้อมูลเหล่านี้เป็นกุญแจสำคัญที่จะไขความลับว่าดาวฤกษ์ที่เพิ่งเกิดใหม่มีปฏิกิริยากับสิ่งแวดล้อมรอบตัวอย่างไร
นอกจากนี้ แสงอัลตราไวโอเลตหรือรังสียูวีที่รุนแรงจากดาวฤกษ์มวลมาก ยังค่อย ๆ กัดเซาะกลุ่มแก๊สและฝุ่นเหล่านี้ไปเรื่อย ๆ ทิ้งไว้เพียงโครงสร้างที่หนาแน่นที่สุดซึ่งเป็นแหล่งหลบซ่อนของดาวฤกษ์ก่อนเกิด เมื่อเวลาผ่านไปอีกหลายล้านปี กลุ่มแก๊สและฝุ่นในเนบิวลาแห่งนี้ก็จะสลายตัวไปจนหมด เหลือเพียงดาวฤกษ์ที่สว่างไสวประดับอวกาศ
กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลยังคงพิสูจน์ให้เห็นถึงความสำคัญอย่างประเมินค่าไม่ได้ ตลอด 36 ปีที่ผ่านมา ฮับเบิลได้ทำการสังเกตการณ์อวกาศไปแล้วกว่า 1.7 ล้านครั้ง และเป็นรากฐานของงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์กว่า 23,000 ฉบับ ในปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์ได้นำข้อมูลจากกล้องฮับเบิลมาทำงานร่วมกับกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์เวบบ์ เพื่อขยายขอบเขตการสำรวจให้กว้างไกลยิ่งขึ้น และในอนาคตอันใกล้ ข้อมูลเหล่านี้จะถูกนำไปต่อยอดร่วมกับกล้องโทรทรรศน์อวกาศแนนซี เกรซ โรมัน รวมถึงกล้อง Habitable Worlds Observatory ซึ่งจะเป็นก้าวสำคัญในการสำรวจดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะและตามหาสัญญาณของสิ่งมีชีวิตในจักรวาลต่อไป
ข้อมูลอ้างอิง: NASA Hubble Mission Team
- NASA’s Hubble Dazzles With Young Stars in Trifid Nebula
