ภาพถ่ายล่าสุดจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล (Hubble Space Telescope) ขององค์การนาซา เผยให้เห็นความลึกลับของ NGC 1266 กาแล็กซีที่มีใจกลางสว่างไสวและโครงสร้างแปลกประหลาด ซึ่งดูคล้ายกับกาแล็กซีกังหันแต่กลับไม่มีกิ่งก้าน ท่ามกลางกลุ่มฝุ่นหนาทึบสีน้ำตาลแดงที่บดบังใบหน้าส่วนใหญ่เอาไว้ โดยมีแสงสีแดง น้ำเงิน และส้มจากกาแล็กซีอันห่างไกลส่องผ่านขอบนอกที่ฟุ้งกระจาย ตัดกับฉากหลังสีดำสนิทของห้วงอวกาศ
NGC 1266 เป็นกาแล็กซีทรงเลนส์ (Lenticular Galaxy) ที่ตั้งอยู่ห่างจากโลกออกไปประมาณ 100 ล้านปีแสง (หรือคิดเป็นระยะทางอันมหาศาลประมาณ 946 ล้านล้านล้านกิโลเมตร) ในบริเวณกลุ่มดาวแม่น้ำ (Eridanus) นักดาราศาสตร์จัดให้กาแล็กซีประเภทนี้เป็นวัตถุท้องฟ้าอยู่ในช่วงปรับเปลี่ยนทางวิวัฒนาการ ซึ่งเปรียบเสมือนสะพานเชื่อมระหว่างกาแล็กซีกังหันและกาแล็กซีรูปรี โดยพวกมันจะมีรูปทรงคล้ายเลนส์นูน มีใจกลางที่ป่องและจานแบนเหมือนกาแล็กซีกังหัน แต่กลับไร้กิ่งก้านและแทบไม่มีการก่อตัวของดาวฤกษ์ดวงใหม่ ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่คล้ายกับกาแล็กซีรูปรี
ความน่าทึ่งที่แท้จริงของกาแล็กซีแห่งนี้ไม่ได้มีเพียงแค่รูปร่างที่แปลกตา แต่ NGC 1266 คือหนึ่งในกาแล็กซีหลังยุค Post-starburst Galaxy ที่หาได้ยาก ซึ่งมีสัดส่วนเพียงร้อยละ 1 ของประชากรกาแล็กซีในอวกาศละแวกใกล้เคียงกับเราเท่านั้น มันกำลังอยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อระหว่างการเป็นกาแล็กซีที่เคยให้กำเนิดดาวฤกษ์อย่างรุนแรงในอดีต ไปสู่การเป็นกาแล็กซีรูปรีที่เงียบสงบ
นักดาราศาสตร์สันนิษฐานว่า เมื่อประมาณ 500 ล้านปีก่อน NGC 1266 ได้เกิดการรวมตัวขนาดเล็กกับกาแล็กซีอีกแห่งหนึ่ง การปะทะกันในครั้งนั้นกระตุ้นให้เกิดการก่อตัวของดาวฤกษ์ดวงใหม่อย่างรุนแรง พร้อมกับผลักดันให้แก๊สและมวลสารจำนวนมากไหลเข้าสู่หลุมดำมวลยิ่งยวด (Supermassive Black Hole) ที่ใจกลางอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้หลุมดำตื่นตัวจนกลายเป็นนิวเคลียสกาแล็กซีกัมมันต์ (Active Galactic Nucleus) ที่ทรงพลัง ปลดปล่อยกลำเจ็ตแก๊สอานุภาพสูงออกมาตามแกนหมุน และพัดเอาแก๊สซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการสร้างดาวฤกษ์ดวงใหม่ออกจากกาแล็กซีไปจนเกือบหมด
จากการสังเกตการณ์ร่วมกันของฮับเบิลและหอดูดาวหลายแห่ง พบว่ามวลสารในอวกาศระหว่างดวงดาวถูกรบกวนและเกิดคลื่นกระแทกอย่างรุนแรง จนทำให้แก๊สและฝุ่นไม่สามารถควบแน่นตามแรงโน้มถ่วงเพื่อกำเนิดเป็นดาวฤกษ์ดวงใหม่ได้อีกต่อไป การศึกษาวัตถุท้องฟ้าที่อยู่ระหว่างการเปลี่ยนผ่านอย่าง NGC 1266 จึงเป็นกุญแจดอกสำคัญที่จะช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจกระบวนการทางฟิสิกส์อันซับซ้อนที่ยับยั้งการเติบโตของดวงดาว รวมถึงความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างหลุมดำและกาแล็กซีเจ้าบ้านในเอกภพของเรา
ข้อมูลอ้างอิง: NASA Hubble Mission Team
- Hubble Sights Galaxy in Transition
